I Ching nedir?

I Ching, Türkçesiyle Değişimler Kitabı, 64 heksagram üzerinden bir durumu anlatan ve ne yapman gerektiğini söyleyen eski bir Çin kitabıdır. Hem kehanet kitabı hem de felsefe klasiği olarak okunur.

Kısa tarihi

Kitabın en eski katmanı Zhouyi, yani Zhou Değişimleri olarak bilinir. Metin, Batı Zhou döneminde (yaklaşık MÖ 1000 ile 750 arası) kâhinlerin kullandığı hükümlerden derlendi. Geleneğe göre sekiz trigramı efsanevi Fu Xi buldu, Kral Wen bunları 64 heksagrama dizdi, oğlu Zhou Dükü de çizgi metinlerini yazdı. Bunlar tarih değil gelenektir, ama kitabın kendini nasıl anlattığını gösterir.

Sonraki yüzyıllarda metne On Kanat denen yorumlar eklendi. Gelenek bunları Konfüçyüs'e bağlar. MÖ 136'da Han hanedanı I Ching'i Beş Klasik'ten biri saydı ve kitap iki bin yıl boyunca Çin düşüncesinin merkezinde kaldı. Batı'da Leibniz, heksagramların düzeninde kendi ikili sayı sistemini gördüğünü yazdı. 20. yüzyılda Carl Gustav Jung kitabın Batı'da yayılmasına katkıda bulundu.

Yin, yang ve çizgiler

I Ching iki temel çizgiyle çalışır. Düz çizgi yang'dır: etkin, güçlü, ileri giden. Kesik çizgi yin'dir: alıcı, yumuşak, kabul eden. İkisi birbirinin karşıtı değil tamamlayıcısıdır; biri doruğa ulaşınca diğerine döner.

Üç çizgi bir trigram, iki trigram bir heksagram eder. Heksagram aşağıdan yukarıya okunur: birinci çizgi en alttadır ve bir durumun başlangıcını, altıncı çizgi en üsttedir ve sonunu ya da aşırısını anlatır.

Sekiz trigram

Her heksagram bir üst ve bir alt trigramdan oluşur. Trigramların imgesi, heksagramın anlamını çözmenin anahtarıdır. Örneğin Su üstte, Ateş altta olunca 63. heksagram, Tamamlanmış oluşur.

Nasıl soru sorulur?

I Ching'e sorulan sorunun niteliği cevabın niteliğini belirler. Seni gerçekten meşgul eden, tek bir konuya odaklanan bir soru seç.

• "Evet mi, hayır mı?" yerine durumu soran sorular kur: "Bu teklifi kabul edersem nasıl bir süreç beni bekler?"
• Kendine dair sor: "Bu ilişkide benim tutumum nasıl olmalı?" sorusu, "O beni seviyor mu?" sorusundan daha işe yarar cevap verir.
• Aynı soruyu cevabı beğenmediğin için hemen yeniden sorma. Geleneğe göre ikinci soru ilk cevabı bulandırır.

Üç para yöntemi

En yaygın yöntem üç madeni parayla yapılır. Paralar altı kez atılır. Yazılı yüz 3, arka yüz 2 sayılır ve her atışta üç para toplanır.

• 6: yaşlı yin. Kesik çizgi, değişiyor.
• 7: genç yang. Düz çizgi, sabit.
• 8: genç yin. Kesik çizgi, sabit.
• 9: yaşlı yang. Düz çizgi, değişiyor.

İlk atış birinci (en alt) çizgiyi verir, altıncı atış en üst çizgiyi. Online I Ching falı sayfasında bu yöntemi tarayıcıda uygulayabilirsin.

Civanperçemi sapları yöntemi

Daha eski yöntem 50 civanperçemi sapıyla yapılır ve bir okuma yaklaşık yarım saat sürer. Saplar belli kurallarla bölünüp sayılır. Bu yöntemde olasılıklar paralardan farklıdır: 6 çıkma olasılığı 1/16, 7 için 5/16, 8 için 7/16, 9 için 3/16'dır. Yani değişen yang çizgisi, değişen yin çizgisinden üç kat daha sık çıkar. Paralarda ikisi de 1/8'dir. İki yöntem de geleneğin içinde kabul görür.

Değişen çizgiler nasıl okunur?

Değişen çizgiler okumanın kalbidir. 6 ya da 9 çıkan her çizgi tersine döner ve böylece ikinci bir heksagram oluşur. İlk heksagram şimdiki durumu, ikincisi durumun gittiği yönü anlatır.

Birden çok değişen çizgi çıktığında hangisine ağırlık verileceği konusunda 12. yüzyıl bilgini Zhu Xi'nin kuralları yaygın kabul görür:

• Hiç değişen çizgi yoksa yalnızca heksagramın hükmünü oku.
• Bir değişen çizgi varsa cevap o çizginin metnidir.
• İki değişen çizgi varsa ikisini de oku, üstteki daha ağır basar.
• Üç değişen çizgi varsa iki heksagramın hükmünü birlikte oku, ilki esastır.
• Dört ya da beş değişen çizgi varsa ağırlık ikinci heksagrama ve onun değişmeyen çizgilerine geçer.
• Altısı birden değişiyorsa ikinci heksagramın hükmünü oku. 1. ve 2. heksagramın bu durum için ayrı metinleri vardır.

Bu kurallar bir rehberdir, kanun değil. Pek çok okuyucu tüm değişen çizgileri okuyup hangisinin soruyla en çok konuştuğuna bakar.

Kral Wen sırası

Bugün kullanılan 64 heksagram sıralaması Kral Wen sırası olarak bilinir. Bu sırada heksagramlar çoğunlukla çiftler halinde gelir: ikinci heksagram ya birincinin baş aşağı çevrilmiş halidir ya da tüm çizgileri tersine dönmüş halidir. Her heksagram sayfasında bu bağlantılı heksagramları bulabilirsin.